Pregabalina / Pregabalin (CAS 148553-50-8) — odczynnik chemiczny 1000 mg, czystość ≥ 99%

Description

kwas (3S)-3-(aminometylo)-5-metyloheksanowy, krystaliczny proszek, opakowanie 1000 mg. Materiał przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych i analitycznych in vitro. Produkt nie jest przeznaczony do spożycia przez ludzi ani zwierzęta, nie jest produktem leczniczym, suplementem diety, środkiem spożywczym ani kosmetykiem.

Trzy różne byty, których nie wolno mylić

Pregabalina jest jedną z najszerzej przebadanych cząsteczek z grupy analogów GABA, dlatego rozdzielenie warstw ma tu szczególne znaczenie. Ta sama nazwa chemiczna funkcjonuje jednocześnie jako substancja czynna leku wydawanego z przepisu lekarza pod kilkunastoma nazwami handlowymi. Trzy konteksty, trzy zupełnie różne statusy prawne:

Konsekwencja jest jednoznaczna. Wyniki badań przywołane w dalszej części tej strony uzyskano albo z użyciem zarejestrowanego produktu leczniczego (badania kliniczne z udziałem ludzi), albo z użyciem substancji podawanej zwierzętom laboratoryjnym lub tkance zwierzęcej w kontrolowanych warunkach eksperymentu (badania przedkliniczne). Żadnego z tych badań nie prowadzono z użyciem odczynnika analitycznego i żaden z tych wyników nie przenosi się na oferowany materiał. Odczynnik nie jest formą, w jakiej substancja była kiedykolwiek badana u ludzi, i nie może być w taki sposób użyty.

Karta identyfikacyjna odczynnika

Rodowód molekuły: od gabapentyny do pojedynczego enancjomeru

Program poszukiwania leków przeciwdrgawkowych

Pregabalina nie powstała jako przypadkowe znalezisko, tylko jako produkt świadomego, wieloletniego programu badawczego. Punktem wyjścia była gabapentyna — związek zarejestrowany jako produkt leczniczy w 1993 roku, pierwszy sukces linii badawczej analogów kwasu γ-aminomasłowego (GABA). Chemik Richard B. Silverman (Northwestern University), współpracujący z firmą Parke-Davis (później Warner-Lambert, od 2000 roku część koncernu Pfizer), zbudował serię rozgałęzionych analogów GABA i testował je pod kątem powinowactwa do tego samego celu molekularnego co gabapentyna, poszukując cząsteczki o silniejszym wiązaniu. Historię odkrycia w pierwszej osobie opisał sam Silverman w retrospektywnym artykule z 2008 roku [1].

Spośród testowanych związków najlepsze wyniki uzyskał izomer oznaczony wewnętrznym kodem rozwojowym CI-1008 — numeracja pochodząca z systemu firmy Parke-Davis. To właśnie ta cząsteczka, po latach dalszych badań, trafiła do rejestracji jako produkt leczniczy — nazwy handlowe zestawiono w tabeli powyżej.

Wyzwanie syntezy: jak otrzymać tylko jeden enancjomer

Cząsteczka ma jedno centrum stereogeniczne — atom węgla w pozycji 3 — a do dalszego rozwoju wybrano wyłącznie formę (S). Wyzwaniem przemysłowym stało się opracowanie wydajnej, selektywnej syntezy tego pojedynczego enancjomeru w skali produkcyjnej, bez kosztownego rozdzielania mieszaniny racemicznej po fakcie. Rozwiązaniem okazało się asymetryczne uwodornienie katalizowane kompleksami rodu z chiralnymi ligandami bisfosfinowymi. Zespół Hoge’a i współpracowników opisał tę drogę syntezy w dwóch pracach z lat 2003–2004: pierwsza wprost w tytule wymienia CI-1008 (pregabalinę) jako produkt reakcji [2], druga opisuje zaprojektowanie samego liganda katalizatora [3].

Kalendarium

Trzy nurty badań, które ukształtowały wiedzę o cząsteczce

Piśmiennictwo dotyczące pregabaliny jest rozproszone tematycznie bardziej niż geograficznie. Dla porządku warto rozdzielić je na trzy nurty, każdy odpowiadający innemu pytaniu badawczemu.

Nurt syntetyczny: jak wytworzyć czysty enancjomer w skali przemysłowej

Chemicy procesowi (Hoge i współpracownicy) skupili się na katalizie asymetrycznej — zagadnieniu czysto syntetycznym, niezależnym od jakiegokolwiek zastosowania biologicznego [2][3].

Nurt farmakologii receptorowej: cel molekularny na tkance zwierzęcej

Drugi nurt obejmuje badania wiązania z podjednostką α2δ kanałów wapniowych — prowadzone na tkance mózgowej gryzoni ex vivo i w modelach synaptycznych, nie na ludziach. Przegląd mechanizmu opublikowali Taylor i współpracownicy [5]; badanie autoradiograficzne na genetycznie zmodyfikowanych myszach wykazało, że podjednostka α2δ typu 1 jest głównym białkiem wiążącym pregabalinę w korze, hipokampie, ciele migdałowatym i rdzeniu kręgowym [6]; model synaptyczny u myszy pokazał redukcję neuroprzekaźnictwa po związaniu z presynaptyczną podjednostką α2δ [7]; a analiza selektywności wykazała wiązanie zarówno z podjednostką α2δ-1, jak i α2δ-2 [8]. Ogólny przegląd rozwoju cząsteczki opublikował Kavoussi [4]. Wszystkie te badania prowadzono na tkance zwierzęcej lub w układach modelowych, nie na ludziach, i żadne z nich nie opisuje zastosowania odczynnika analitycznego.

Nurt analityczno-sądowy: wykrywanie w różnych matrycach

Trzeci nurt to praca laboratoriów toksykologii sądowej i środowiskowej, rozwijających metody wykrywania pregabaliny w kolejnych matrycach: osoczu ludzkim [9], ściekach miejskich [15], krwi pośmiertnej [16] oraz próbkach zabezpieczonych w sprawach o przestępstwa na tle seksualnym z użyciem substancji odurzających [17].

Chemia: analog GABA bez pierścienia aromatycznego

Dlaczego brak chromoforu komplikuje detekcję

Struktura pregabaliny — rozgałęziony łańcuch alifatyczny zakończony grupą karboksylową i pierwszorzędową grupą aminową — nie zawiera żadnego pierścienia aromatycznego ani innego silnego chromoforu. To odróżnia ją wyraźnie od pozostałych odczynników w naszym katalogu, takich jak modafinil czy bromantan, których pierścienie fenylowe dają silną absorpcję w zakresie UV. Standardowa detekcja UV jest przez to utrudniona, co tłumaczy, dlaczego część metod analitycznych opiera się na detekcji fluorescencyjnej po derywatyzacji, zwalidowanej dla osocza ludzkiego [9]. Z tego samego powodu metody GC-MS wymagają wcześniejszej derywatyzacji grup polarnych.

Brak chromoforu ma też pułapkę praktyczną przy przygotowaniu próbek do HPLC: Lin i współpracownicy opisali artefaktowy produkt degradacji powstający z addycji acetonitrylu do pregabaliny, katalizowanej zasadowymi zanieczyszczeniami podczas przygotowania próbki [10]. Zwalidowaną, „zieloną” metodę HPLC-DAD i HPTLC opisali Naguib i współpracownicy [11].

Centrum stereogeniczne na węglu C3

W przeciwieństwie do bromantanu (symetryczna klatka adamantanowa, brak centrum stereogenicznego) i modafinilu (centrum stereogeniczne na atomie siarki), pregabalina ma jedno centrum stereogeniczne na atomie węgla, w pozycji 3 łańcucha. Do rozwoju wybrano wyłącznie formę (S) — dokładnie tę, którą koduje kanoniczny zapis SMILES tej cząsteczki. Rozdzielenie enancjomerów wymaga metod chiralnych: bezpośredni rozdział na kolumnie chiralnej z detekcją MS i UV opisali Chennuru i współpracownicy [12], a metodę opartą na derywatyzacji i chiralnym odczynniku S-TPC do GC-MS — Hitchcock i Marginean [13].

Charakterystyka fizykochemiczna

Jednoczesna obecność grupy karboksylowej i pierwszorzędowej grupy aminowej sprawia, że w stanie stałym pregabalina, podobnie jak większość wolnych aminokwasów, przyjmuje formę jonu obojnaczego (zwitterionu). Tłumaczy to zarówno stosunkowo wysoką temperaturę topnienia, jak i zdolność do tworzenia współkryształów z kwasami dikarboksylowymi — na przykładzie kwasu maleinowego jako koformera opisali to Komisarek i współpracownicy, porównując mechanochemię z krystalizacją z roztworu [14].

Nazewnictwo i synonimy

Pod tą samą cząsteczką o numerze CAS 148553-50-8 kryje się kilka nazw i kodów używanych w literaturze i bazach chemicznych — poza nazwami handlowymi produktów leczniczych, które omawiamy wyłącznie w tabeli „Trzy różne byty” powyżej:

• Pregabalina / Pregabalin / Pregabaline — nazwa zwyczajowa w polskiej, angielskiej i francuskiej pisowni;
• 3-izobutylo GABA, dokładniej (S)-3-izobutylo GABA — nazwa opisowa wskazująca pokrewieństwo z kwasem γ-aminomasłowym; forma (R)-3-izobutylo GABA oznacza przeciwny, niewykorzystywany do produkcji enancjomer;
• CI-1008 — kod rozwojowy z okresu prac laboratoryjnych firmy Parke-Davis;
• PD-144723 — alternatywny kod rozwojowy spotykany we wcześniejszej literaturze farmakologicznej;
• kwas (3S)-3-(aminometylo)-5-metyloheksanowy — nazwa systematyczna IUPAC, jedyna jednoznaczna.

Przy kwerendzie bibliograficznej warto łączyć wszystkie warianty — część starszych prac indeksowana jest wyłącznie pod kodem rozwojowym, nie pod nazwą zwyczajową.

Zastosowanie laboratoryjne odczynnika

• materiał odniesienia do potwierdzania tożsamości i czystości metodą HPLC-DAD oraz HPLC z detekcją fluorescencyjną po derywatyzacji [9][11];
• wzorzec w metodach LC-MS/MS w toksykologii sądowej i monitoringu środowiskowym — krew pośmiertna, ścieki miejskie [16];
• materiał do metod chiralnych rozdzielających enancjomery (S) i (R) [13];
• związek modelowy w badaniach inżynierii krystalicznej i współkryształów [14];
• materiał porównawczy w badaniach wiązania receptorowego ex vivo na tkance zwierzęcej [6];
• związek modelowy w chemii analogów GABA i alifatycznych aminokwasów o rozgałęzionym łańcuchu.

Przechowywanie, obchodzenie się i bezpieczeństwo pracy

Przechowywać w oryginalnym, szczelnie zamkniętym opakowaniu, chronionym przed światłem i wilgocią, oddzielnie od żywności i pasz oraz poza zasięgiem dzieci. Zgodnie z danymi producenta materiał zachowuje deklarowaną trwałość (≥ 24 miesiące) w warunkach chłodniczych 2–8°C. Pracować wyłącznie w warunkach laboratoryjnych, przy zastosowaniu środków ochrony indywidualnej: rękawic, okularów ochronnych i odzieży laboratoryjnej; proszek ważyć w warunkach ograniczających pylenie. Unikać wdychania pyłu oraz kontaktu ze skórą i oczami. Postępowanie z odpadami — zgodnie z przepisami obowiązującymi dla odpadów chemicznych w miejscu prowadzenia badań.

Klasyfikacja zagrożeń GHS (dane PubChem, CID 5486971): piktogramy GHS05 i GHS08, zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia H361 (podejrzewa się, że działa szkodliwie na płodność lub na dziecko w łonie matki), zalecany środek ostrożności P203, hasło ostrzegawcze Danger. Pełne dane bezpieczeństwa należy zweryfikować w aktualnej Karcie Charakterystyki (SDS) przed rozpoczęciem pracy.

Status regulacyjny

Substancja jest substancją czynną produktów leczniczych wydawanych w Polsce z przepisu lekarza, dostępnych pod nazwami handlowymi wymienionymi w tabeli powyżej. Obrót preparatami leczniczymi podlega odrębnym przepisom prawa farmaceutycznego i niniejsza oferta go nie dotyczy. W Wielkiej Brytanii od 1 kwietnia 2019 roku pregabalina — wraz z gabapentyną — została zaklasyfikowana jako substancja kontrolowana kategorii C na mocy Misuse of Drugs Act; jest to fakt regulacyjny dotyczący innego kraju i innego bytu prawnego, niezwiązany z oferowanym odczynnikiem chemicznym. Oferowany materiał jest odczynnikiem chemicznym i nie posiada dopuszczenia do jakiegokolwiek zastosowania u ludzi ani zwierząt. Kupujący odpowiada za zgodność zamierzonego wykorzystania z prawem obowiązującym w kraju przeznaczenia.

Najczęstsze pytania

Czym różni się pregabalina od gabapentyny?

Obie cząsteczki należą do tej samej linii badawczej analogów kwasu γ-aminomasłowego (GABA) i wiążą się z tym samym celem molekularnym — podjednostką α2δ kanałów wapniowych. Pregabalina powstała jako rozgałęziony analog opracowany po gabapentynie, w programie poszukiwania silniej wiążących cząsteczek [1]. Różnią się budową szkieletu węglowego i numerem CAS.

Czy pregabalina to to samo co zarejestrowany lek na receptę?

Nie w sensie prawnym. Nazwy handlowe produktów leczniczych zawierających pregabalinę jako substancję czynną wymieniono w tabeli „Trzy różne byty” powyżej; pregabalina to nazwa substancji chemicznej. Oferowany tu materiał nie jest produktem leczniczym ani jego zamiennikiem.

Jaki jest wzór chemiczny i masa molowa pregabaliny?

C₈H₁₇NO₂; masa molowa 159,23 g·mol⁻¹, masa monoizotopowa 159,1259 Da. Numer CAS 148553-50-8, InChIKey AYXYPKUFHZROOJ-ZETCQYMHSA-N.

Czy odczynnik nadaje się do zastosowań innych niż laboratoryjne?

Nie. Materiał jest przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych i analitycznych. Nie jest przeznaczony do spożycia przez ludzi ani zwierząt, nie jest lekiem, suplementem diety, żywnością ani kosmetykiem i nie może być stosowany w celach medycznych, diagnostycznych ani konsumpcyjnych.

Jak przechowywać pregabalinę jako odczynnik laboratoryjny?

W oryginalnym, szczelnie zamkniętym opakowaniu, chronionym przed światłem i wilgocią, w warunkach chłodniczych 2–8°C zgodnie z danymi producenta, oddzielnie od żywności i pasz oraz poza zasięgiem dzieci.

W czym rozpuścić pregabalinę do przygotowania roztworu podstawowego?

Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie i buforach wodnych, słabo w rozpuszczalnikach niepolarnych — przy logP ≈ −1,6 to odwrotność profilu rozpuszczalności modafinilu czy bromantanu. Roztwory podstawowe przygotowuje się w wodzie lub buforze wodnym.

Jak potwierdza się czystość i tożsamość pregabaliny w laboratorium?

Metodą HPLC-DAD wobec materiału odniesienia; ze względu na brak chromoforu aromatycznego stosuje się też detekcję fluorescencyjną po derywatyzacji [9]. Do rozróżnienia enancjomerów (S) i (R) konieczna jest osobna metoda chiralna — sama czystość chemiczna nie rozstrzyga o czystości optycznej.

Czy do pregabaliny dołączana jest karta charakterystyki?

Kartę charakterystyki (SDS) udostępniamy na życzenie odbiorcy prowadzącego działalność badawczą lub analityczną. Zgodnie z danymi PubChem substancja podlega klasyfikacji GHS ze zwrotem H361 — szczegóły w sekcji o przechowywaniu i bezpieczeństwie pracy powyżej.

Czy pregabalina jest legalna w Polsce?

Pregabalina jest substancją czynną produktów leczniczych wydawanych w Polsce z przepisu lekarza; obrót lekami podlega odrębnym przepisom i niniejsza oferta go nie dotyczy. Oferowany materiał jest odczynnikiem chemicznym bez dopuszczenia do zastosowań u ludzi. Kupujący odpowiada za zgodność zamierzonego wykorzystania z prawem kraju przeznaczenia.

Dlaczego wykrycie pregabaliny w spektrometrii mas bywa trudniejsze niż związków aromatycznych?

Cząsteczka nie ma pierścienia aromatycznego, silnego chromoforu ani charakterystycznego wzoru izotopowego, jak np. brom w bromantanie, a jej niewielka, w pełni alifatyczna struktura daje mniej specyficzne fragmenty jonizacji. W praktyce wymusza to derywatyzację przed analizą GC-MS lub metody LC-MS/MS o wysokiej czułości [16].

Piśmiennictwo

Pozycje pochodzą z bazy PubMed i dotyczą historii odkrycia, chemii, farmakologii przedklinicznej i analityki tej cząsteczki. Pozycje [1]–[3] i [14] to prace syntetyczne i krystalochemiczne; [4]–[8] to prace przeglądowe i przedkliniczne na tkance zwierzęcej; [9]–[13] i [15]–[17] to prace metodyczne i analityczne; [18] dotyczy innej cząsteczki i przywołana jest wyłącznie jako kontekst do linku krzyżowego poniżej. Żadna z nich nie opisuje zastosowania odczynnika analitycznego ani działania u ludzi w czasie teraźniejszym — przywołano je jako kontekst naukowy i wskazówkę bibliograficzną, nie jako informację o właściwościach oferowanego materiału ani zachętę do jakiegokolwiek użycia. Wykaz kompletny na dzień 2026-09-08, ograniczony do pozycji niewystępujących w bibliografii serwisu nonsensia.pl.

1. Silverman RB (2008). “From basic science to blockbuster drug: the discovery of Lyrica.” (dosłowny tytuł publikacji naukowej — nie dotyczy oferowanego odczynnika) Angew Chem Int Ed Engl. PMID 18307181. doi:10.1002/anie.200704280.
2. Hoge G i wsp. (2003). “Synthesis of both enantiomers of a P-chirogenic 1,2-bisphospholanoethane ligand via convergent routes and application to rhodium-catalyzed asymmetric hydrogenation of CI-1008 (pregabalin).” J Am Chem Soc. PMID 12926944.
3. Hoge G, Wu HP, Kissel WS i wsp. (2004). “Highly selective asymmetric hydrogenation using a three hindered quadrant bisphosphine rhodium catalyst.” J Am Chem Soc. PMID 15137752.
4. Kavoussi R (2006). “Pregabalin: From molecule to medicine.” Eur Neuropsychopharmacol. PMID 16765030.
5. Taylor CP, Angelotti T, Fauman E (2007). “Pharmacology and mechanism of action of pregabalin: the calcium channel alpha2-delta (alpha2-delta) subunit as a target for antiepileptic drug discovery.” Epilepsy Res. PMID 17126531.
6. Bian F, Li Z, Offord J i wsp. (2006). “Calcium channel alpha2-delta type 1 subunit is the major binding protein for pregabalin in neocortex, hippocampus, amygdala, and spinal cord: an ex vivo autoradiographic study in alpha2-delta type 1 genetically modified mice.” Brain Res. PMID 16460711.
7. Joshi I, Taylor CP (2006). “Pregabalin action at a model synapse: binding to presynaptic calcium channel alpha2-delta subunit reduces neurotransmission in mice.” Eur J Pharmacol. PMID 17064682.
8. Li Z, Taylor CP, Weber M i wsp. (2011). “Pregabalin is a potent and selective ligand for α(2)δ-1 and α(2)δ-2 calcium channel subunits.” Eur J Pharmacol. PMID 21651903. doi:10.1016/j.ejphar.2011.05.054.
9. Yoshikawa N, Naito T, Yagi T i wsp. (2016). “A Validated Fluorometric Method for the Rapid Determination of Pregabalin in Human Plasma Applied to Patients With Pain.” Ther Drug Monit. PMID 27465975. doi:10.1097/FTD.0000000000000325.
10. Lin J, Liu X, Wang J i wsp. (2019). “An artifactual solution degradant of pregabalin due to adduct formation with acetonitrile catalyzed by alkaline impurities during HPLC sample preparation.” J Pharm Biomed Anal. PMID 31382116. doi:10.1016/j.jpba.2019.112788.
11. Naguib IA, Ali NA, Elroby FA i wsp. (2021). “Green HPLC-DAD and HPTLC Methods for Quantitative Determination of Binary Mixture of Pregabalin and Amitriptyline Used for Neuropathic Pain Management.” J Chromatogr Sci. PMID 33778855. doi:10.1093/chromsci/bmab031.
12. Chennuru LN, Choppari T, Nandula RP i wsp. (2016). “Direct Separation of Pregabalin Enantiomers Using a Zwitterionic Chiral Selector by High Performance Liquid Chromatography Coupled to Mass Spectrometry and Ultraviolet Detection.” Molecules. PMID 27869770.
13. Hitchcock ML, Marginean I (2019). “Enantiomeric Identification of Pregabalin by GC-MS via Methylation and S-TPC Chiral Derivatization.” J Forensic Sci. PMID 30080926. doi:10.1111/1556-4029.13888.
14. Komisarek D, Taskiran E, Vasylyeva V (2023). “Maleic Acid as a Co-Former for Pharmaceutically Active GABA Derivatives: Mechanochemistry or Solvent Crystallization?” Materials (Basel). PMID 36984121. doi:10.3390/ma16062242.
15. Gurke R, Rossmann J, Schubert S i wsp. (2015). “Development of a SPE-HPLC-MS/MS method for the determination of most prescribed pharmaceuticals and related metabolites in urban sewage samples.” J Chromatogr B. PMID 25841203. doi:10.1016/j.jchromb.2015.03.008.
16. Nahar L, Smith A, Patel R i wsp. (2017). “Validated Method for the Screening and Quantification of Baclofen, Gabapentin and Pregabalin in Human Post-Mortem Whole Blood Using Protein Precipitation and Liquid Chromatography-Tandem Mass Spectrometry.” J Anal Toxicol. PMID 28335036. doi:10.1093/jat/bkx019.
17. Justo-Vega A, Jinadasa KK, Jayasinghe GDTM i wsp. (2023). “Ultrasound assisted membrane-assisted solvent extraction for the simultaneous assessment of some drugs involved in drug-facilitated sexual assaults by liquid chromatography-tandem mass spectrometry.” J Chromatogr A. PMID 37572537. doi:10.1016/j.chroma.2023.464284.
18. Marques GVL, Braga AV, Silva IR i wsp. (2024). “Synthesis and Antiallodynic Activity of Cannabidiol Analogue on Peripheral Neuropathy in Mice.” Chem Biodivers. PMID 38363210. doi:10.1002/cbdv.202301935.

Dane identyfikacyjne i deskryptory obliczeniowe za PubChem (CID 5486971) oraz rejestrem ChEMBL (CHEMBL3978768).

Powiązane odczynniki w naszym katalogu

• Tauryna — inny aminokwas związany z systemem GABA-ergicznym, ale działający bezpośrednio na receptory GABA-A i glicynowe, a nie na pomocniczą podjednostkę kanału wapniowego jak pregabalina
• Kanabidiol — związek z odrębnej rodziny chemicznej, którego pochodna była badana w tym samym modelu bólu neuropatycznego u gryzoni co pregabalina [18], co pozwala zestawić dwa różne podejścia farmakologiczne do tego samego punktu końcowego badania
• L-treonian magnezu — kontrast jonowy: tam blokowanie kanału NMDA przez jon Mg²⁺, tu modulacja pomocniczej podjednostki kanału wapniowego przez małą cząsteczkę organiczną

Oświadczenie o przeznaczeniu produktu

Oferowany materiał jest odczynnikiem chemicznym przeznaczonym wyłącznie do celów badawczych, analitycznych i laboratoryjnych. Nie jest przeznaczony do spożycia przez ludzi ani zwierząt. Nie jest produktem leczniczym, suplementem diety, środkiem spożywczym, wyrobem medycznym ani kosmetykiem. Nie może być stosowany w celach medycznych, diagnostycznych, leczniczych, profilaktycznych ani konsumpcyjnych, podawany ludziom lub zwierzętom, nanoszony na skórę, ani dodawany do żywności, napojów i pasz. Sprzedaż wyłącznie odbiorcom prowadzącym działalność badawczą, naukową lub analityczną, dysponującym zapleczem laboratoryjnym i wiedzą pozwalającą na bezpieczne obchodzenie się z odczynnikami chemicznymi. Kupujący ponosi wyłączną odpowiedzialność za zgodne z prawem i bezpieczne wykorzystanie odczynnika oraz za przestrzeganie przepisów obowiązujących w kraju przeznaczenia.