Opis
2-[(difenylometylo)sulfinylo]acetamid, proszek krystaliczny, opakowanie 1000 mg. Materiał przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych i analitycznych in vitro. Produkt nie jest przeznaczony do spożycia przez ludzi ani zwierzęta, nie jest produktem leczniczym, suplementem diety, środkiem spożywczym ani kosmetykiem.
Trzy różne byty, których nie wolno mylić
Przy tej cząsteczce rozdzielenie warstw jest ważniejsze niż przy jakiejkolwiek innej pozycji w naszym katalogu, ponieważ ta sama nazwa chemiczna funkcjonuje jednocześnie jako substancja czynna leku wydawanego z przepisu lekarza. Trzy konteksty, trzy zupełnie różne statusy prawne:
| Byt | Czym jest | Czego dotyczy |
|---|---|---|
| Substancja chemiczna modafinil, CAS 68693-11-8 |
Pojęcie chemiczne — cząsteczka o zdefiniowanej budowie. Sama w sobie nie jest ani lekiem, ani odczynnikiem; status nadaje jej postać, w jakiej została wytworzona i dopuszczona. | chemia, rejestry substancji |
| Produkt leczniczy m.in. Provigil, Modiodal |
Preparat farmaceutyczny: określona postać farmaceutyczna, wytwarzanie w reżimie GMP, dokumentacja rejestracyjna, nadzór nad bezpieczeństwem. W Polsce wydawany wyłącznie z przepisu lekarza. | tego bytu dotyczą badania kliniczne z udziałem ludzi |
| Odczynnik chemiczny materiał oferowany tutaj |
Materiał do pracy laboratoryjnej i analitycznej. Nie posiada i nie może posiadać dopuszczenia do stosowania u ludzi ani zwierząt — nie ma postaci farmaceutycznej ani dokumentacji produktu leczniczego. | analityka, chemia, wzorce odniesienia |
Konsekwencja jest jednoznaczna. Wyniki badań przywołane w dalszej części tej strony uzyskano albo z użyciem zarejestrowanego produktu leczniczego (badania kliniczne z udziałem ludzi), albo z użyciem substancji podawanej zwierzętom laboratoryjnym w kontrolowanych warunkach eksperymentu (badania przedkliniczne). Żadnego z tych badań nie prowadzono z użyciem odczynnika analitycznego i żaden z tych wyników nie przenosi się na oferowany materiał. Odczynnik nie jest formą, w jakiej substancja była kiedykolwiek badana u ludzi, i nie może być w taki sposób użyty.
Karta identyfikacyjna odczynnika
| Nazwa systematyczna (IUPAC) | 2-[(difenylometylo)sulfinylo]acetamid |
|---|---|
| Nazwa zwyczajowa | modafinil |
| Numer CAS | 68693-11-8 |
| Wzór sumaryczny | C15H15NO2S |
| Masa molowa | 273,35 g·mol−1 |
| InChIKey | YFGHCGITMMYXAQ-UHFFFAOYSA-N |
| SMILES | C1=CC=C(C=C1)C(C2=CC=CC=C2)S(=O)CC(=O)N |
| PubChem CID | 4236 |
| Postać | krystaliczny proszek, biały do białawego |
| Czystość | ≥ 99% |
| Przeznaczenie | odczynnik badawczy — nie do spożycia przez ludzi ani zwierząt |
Rodowód molekuły: francuska linia benzhydrylosulfinylowa
Modafinil nie powstał jako cząsteczka projektowana od zera. Jest drugim ogniwem krótkiej linii badawczej, która rozwinęła się we Francji w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku, w laboratoriach firmy Lafon. Punktem wyjścia był adrafinil — związek o tym samym rdzeniu benzhydrylosulfinylowym, różniący się wyłącznie końcówką: zamiast amidu miał grupę hydroksamową.
Od adrafinilu do modafinilu
Kluczowe okazało się odkrycie, że adrafinil jest w organizmie przekształcany do modafinilu — czyli że aktywność przypisywana pierwszemu związkowi w znacznej mierze pochodzi od jego metabolitu. Ta relacja prekursor–metabolit jest do dziś wykorzystywana w praktyce analitycznej: wykrycie modafinilu w próbce nie rozstrzyga samo z siebie, czy podano modafinil, czy adrafinil, i dlatego laboratoria oznaczają oba związki równolegle. Pokazuje to praca Ameline i współpracowników o identyfikacji adrafinilu i jego metabolitu we włosach [7], a także wcześniejsza metoda przesiewowa Dubeya i wsp. obejmująca jednocześnie modafinil, adrafinil i ich metabolity [8].
Rdzeń, który definiuje całą rodzinę
Wspólnym elementem rodziny jest ugrupowanie benzhydrylosulfinylowe: dwa pierścienie fenylowe przyłączone do jednego atomu węgla, a ten połączony z atomem siarki na stopniu utlenienia sulfotlenku. Modyfikacje tej rodziny polegają na podstawianiu pierścieni albo wymianie końcówki amidowej — i dokładnie taką modyfikacją jest oferowany osobno flmodafinil, w którym oba pierścienie niosą atom fluoru w pozycji para.
Wczesne francuskie prace farmakologiczne nad tym rdzeniem sięgają lat osiemdziesiątych — przykładem jest badanie Chariota i wsp. z 1987 roku, porównujące modafinil z pochodnymi na modelu wydzielania trzustkowego u szczura [5]. Dla czytelnika szukającego kontekstu historycznego istotne jest, że literatura tego okresu jest w znacznej części francuskojęzyczna i indeksowana pod tytułami tłumaczonymi.
Kalendarium
| lata 70. XX w. | prace nad pochodnymi benzhydrylosulfinylowymi w laboratoriach Lafon (Francja); powstaje adrafinil |
|---|---|
| przełom lat 70./80. | wyodrębnienie modafinilu jako aktywnego metabolitu adrafinilu |
| lata 80. | pierwsze indeksowane prace farmakologiczne nad modafinilem [5] |
| lata 90. | rejestracje jako produkt leczniczy w kolejnych krajach; wejście do praktyki klinicznej w narkolepsji |
| 1999–2005 | rozwój metod analitycznych: GC-MS w moczu [1], LC-MS w moczu koni [2] |
| 2008–2009 | metody enancjoselektywne rozdzielające formy R i S [3], oznaczanie adrafinilu techniką LC-ESI-MS [4] |
| 2021 | obrazowanie spektrometrią mas w tkance — praca w Angewandte Chemie [6] |
Chemia: sulfotlenek i centrum stereogeniczne na siarce
Dlaczego siarka, a nie węgiel, decyduje o chiralności
Najciekawszym elementem budowy tej cząsteczki jest atom siarki. W ugrupowaniu sulfotlenkowym siarka niesie cztery różne podstawniki — dwa wiązania do reszty szkieletu, atom tlenu i wolną parę elektronową — co czyni ją centrum stereogenicznym. Modafinil występuje więc jako para enancjomerów, a produkt handlowy jest zwykle mieszaniną racemiczną. Enancjomer R jest znany pod odrębną nazwą zwyczajową (armodafinil) i ma własny numer CAS.
Dla laboratorium ma to konsekwencję praktyczną: oznaczenie sumaryczne nie rozstrzyga o proporcji enancjomerów. Do tego potrzebna jest kolumna chiralna i metoda enancjoselektywna — takie podejście opisali Rao i współpracownicy dla pary adrafinil/modafinil [3]. Jeżeli materiał ma służyć jako wzorzec do rozróżniania form R i S, sama deklaracja czystości chemicznej jest niewystarczająca.
Charakterystyka fizykochemiczna
| Parametr | Wartość | Co z tego wynika |
|---|---|---|
| Współczynnik podziału (XLogP) | ≈ 1,3 | umiarkowana lipofilowość — eluuje w środkowej części gradientu RP-HPLC |
| Polarna powierzchnia topologiczna | 71,7 Å2 | istotnie wyższa niż w węglowodorach klatkowych; wpływa na retencję |
| Donory wiązania wodorowego | 1 | grupa amidowa — pasmo N–H w podczerwieni |
| Akceptory wiązania wodorowego | 3 | tlen sulfotlenkowy i amidowy |
| Rozpuszczalność | dobra w DMSO i metanolu; słaba w wodzie | roztwory podstawowe przygotowywać w rozpuszczalniku organicznym |
Dlaczego jedna cząsteczka ma kilkadziesiąt nazw
W obiegu funkcjonuje ponad dwadzieścia nazw handlowych preparatów zawierających tę substancję czynną — między innymi Provigil, Modiodal, Modalert, Modvigil, Alertec czy Vigil. Wszystkie one oznaczają produkty lecznicze, wytwarzane w reżimie farmaceutycznym i podlegające regulacjom obrotu lekami — a nie odczynniki chemiczne. Wymieniamy je wyłącznie po to, żeby czytelnik trafiający tu z takim hasłem rozumiał, że ta strona nie dotyczy żadnego z tych preparatów.
Nazwą jednoznaczną, niezależną od kontekstu handlowego i prawnego, pozostaje nazwa systematyczna IUPAC oraz numer CAS 68693-11-8.
Zastosowanie laboratoryjne odczynnika
- materiał odniesienia do potwierdzania tożsamości i czystości metodą HPLC-UV;
- wzorzec w metodach GC-MS — technikę oznaczania w matrycy moczu opisali Tseng i wsp. [1];
- wzorzec w metodach LC-MS/MS, w tym w toksykologii weterynaryjnej [2];
- materiał do metod enancjoselektywnych rozdzielających formy R i S [3];
- materiał porównawczy w analityce antydopingowej i toksykologii sądowej;
- związek modelowy w badaniach chemii sulfotlenków i pochodnych benzhydrylowych.
Przechowywanie, obchodzenie się i bezpieczeństwo pracy
Przechowywać w oryginalnym, szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu suchym i chłodnym, chronionym przed światłem, oddzielnie od żywności i pasz oraz poza zasięgiem dzieci. Pracować wyłącznie w warunkach laboratoryjnych, przy zastosowaniu środków ochrony indywidualnej: rękawic, okularów ochronnych i odzieży laboratoryjnej; proszek ważyć w warunkach ograniczających pylenie. Unikać wdychania pyłu oraz kontaktu ze skórą i oczami. Postępowanie z odpadami — zgodnie z przepisami obowiązującymi dla odpadów chemicznych w miejscu prowadzenia badań.
Status regulacyjny
Substancja jest substancją czynną produktów leczniczych wydawanych w Polsce z przepisu lekarza. Obrót preparatami leczniczymi podlega odrębnym przepisom prawa farmaceutycznego i niniejsza oferta go nie dotyczy. Substancja figuruje również na liście środków zabronionych w sporcie. Oferowany materiał jest odczynnikiem chemicznym i nie posiada dopuszczenia do jakiegokolwiek zastosowania u ludzi ani zwierząt. Kupujący odpowiada za zgodność zamierzonego wykorzystania z prawem obowiązującym w kraju przeznaczenia.
Najczęstsze pytania
Czym różni się modafinil od armodafinilu?
Armodafinil to pojedynczy enancjomer R tej samej cząsteczki, podczas gdy modafinil jest zwykle mieszaniną racemiczną obu form. Różnica leży w konfiguracji na atomie siarki, nie w szkielecie. Oba mają odrębne numery CAS.
Jaki jest wzór chemiczny i masa molowa modafinilu?
C15H15NO2S; masa molowa 273,35 g·mol−1. Numer CAS 68693-11-8, InChIKey YFGHCGITMMYXAQ-UHFFFAOYSA-N.
Czym różni się modafinil od adrafinilu?
Adrafinil ma ten sam rdzeń benzhydrylosulfinylowy, ale końcówkę hydroksamową zamiast amidowej, i jest w organizmie przekształcany do modafinilu. W praktyce analitycznej oznacza się oba związki równolegle, ponieważ sama obecność modafinilu nie rozstrzyga, który z nich był źródłem [7].
Czy Provigil i modafinil to to samo?
Nie w sensie prawnym. Provigil to nazwa handlowa produktu leczniczego, modafinil to nazwa substancji czynnej. Oferowany tu materiał nie jest produktem leczniczym ani jego zamiennikiem.
Czy odczynnik nadaje się do zastosowań innych niż laboratoryjne?
Nie. Materiał jest przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych i analitycznych. Nie jest przeznaczony do spożycia przez ludzi ani zwierząt, nie jest lekiem, suplementem diety, żywnością ani kosmetykiem i nie może być stosowany w celach medycznych, diagnostycznych ani konsumpcyjnych.
Jak przechowywać modafinil jako odczynnik laboratoryjny?
W oryginalnym, szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu suchym i chłodnym, chronionym przed światłem, oddzielnie od żywności i pasz oraz poza zasięgiem dzieci.
W czym rozpuścić modafinil do przygotowania roztworu podstawowego?
Dobrze rozpuszcza się w DMSO i metanolu, słabo w wodzie. Przy XLogP ≈ 1,3 roztwory podstawowe przygotowuje się w rozpuszczalniku organicznym.
Jak potwierdza się czystość modafinilu?
Metodą HPLC-UV wobec materiału odniesienia; do rozróżnienia form R i S konieczna jest kolumna chiralna i metoda enancjoselektywna — samo oznaczenie sumaryczne nie rozstrzyga proporcji enancjomerów.
Czy do modafinilu dołączana jest karta charakterystyki?
Kartę charakterystyki udostępniamy na życzenie odbiorcy prowadzącego działalność badawczą lub analityczną.
Czy modafinil jest legalny w Polsce?
Modafinil jest substancją czynną produktów leczniczych wydawanych w Polsce z przepisu lekarza; obrót lekami podlega odrębnym przepisom i niniejsza oferta go nie dotyczy. Oferowany materiał jest odczynnikiem chemicznym bez dopuszczenia do zastosowań u ludzi. Kupujący odpowiada za zgodność zamierzonego wykorzystania z prawem kraju przeznaczenia.
Do czego służy wzorzec modafinilu w laboratorium analitycznym?
Do potwierdzania tożsamości i czystości metodą HPLC-UV, jako wzorzec w GC-MS i LC-MS/MS, materiał porównawczy w analityce antydopingowej i toksykologii sądowej oraz związek modelowy w chemii sulfotlenków.
Piśmiennictwo
Pozycje pochodzą z bazy PubMed i dotyczą chemii, analityki i historii badań nad tą cząsteczką. Pozycje [1]–[4], [6]–[8] to prace metodyczne i analityczne; [5] to praca przedkliniczna na zwierzętach laboratoryjnych. Żadna z nich nie opisuje zastosowania odczynnika analitycznego — przywołano je jako kontekst naukowy i wskazówkę bibliograficzną, nie jako informację o właściwościach oferowanego materiału ani zachętę do jakiegokolwiek użycia.
- Tseng YL i wsp. (2005). „Detection of modafinil in human urine by gas chromatography-mass spectrometry.” J Pharm Biomed Anal. PMID 15993026.
- McKinney AR i wsp. (2005). „The detection of modafinil and its major metabolite in equine urine by liquid chromatography–mass spectrometry.” Rapid Commun Mass Spectrom. PMID 15834965.
- Rao RN i wsp. (2009). „Enantioselective separation and determination of adrafinil and modafinil.” Biomed Chromatogr. PMID 19353685.
- Rao RN i wsp. (2008). „LC-ESI-MS determination and pharmacokinetics of adrafinil in rats.” J Chromatogr B Analyt Technol Biomed Life Sci. PMID 18723408.
- Chariot J i wsp. (1987). „Effect of modafinil on pancreatic exocrine secretion in rats. A comparison with related drugs.” Fundam Clin Pharmacol. PMID 2893764.
- Philipsen MH i wsp. (2021). „Mass Spectrometry Imaging Shows Modafinil, A Student Study Drug, Changes the Lipid Composition of the Fly Brain.” Angew Chem Int Ed Engl. PMID 34041832.
- Ameline A i wsp. (2020). „Identification of adrafinil and its main metabolite modafinil in human hair.” Forensic Sci Res. PMID 33457050.
- Dubey S i wsp. (2009). „A novel study of screening and confirmation of modafinil, adrafinil and their metabolite.” Indian J Pharmacol. PMID 20407560.
Dane identyfikacyjne i deskryptory obliczeniowe za PubChem (CID 4236).
Powiązane odczynniki w naszym katalogu
- Flmodafinil (CAS 90280-13-0) — analog z dwoma atomami fluoru w pozycjach para
- Bromantan (CAS 87913-26-6) — pochodna adamantanu, inna rodzina strukturalna
Oświadczenie o przeznaczeniu produktu
Oferowany materiał jest odczynnikiem chemicznym przeznaczonym wyłącznie do celów badawczych, analitycznych i laboratoryjnych. Nie jest przeznaczony do spożycia przez ludzi ani zwierząt. Nie jest produktem leczniczym, suplementem diety, środkiem spożywczym, wyrobem medycznym ani kosmetykiem. Nie może być stosowany w celach medycznych, diagnostycznych, leczniczych, profilaktycznych ani konsumpcyjnych, podawany ludziom lub zwierzętom, nanoszony na skórę, ani dodawany do żywności, napojów i pasz. Sprzedaż wyłącznie odbiorcom prowadzącym działalność badawczą, naukową lub analityczną, dysponującym zapleczem laboratoryjnym i wiedzą pozwalającą na bezpieczne obchodzenie się z odczynnikami chemicznymi. Kupujący ponosi wyłączną odpowiedzialność za zgodne z prawem i bezpieczne wykorzystanie odczynnika oraz za przestrzeganie przepisów obowiązujących w kraju przeznaczenia.
